EN

GMRTC

Yaptığınız sondajlar ve örnekleme verileri kullanılarak yeraltındaki kütle 3 boyutlu dijital ortamda sınırları belli bir hacim haline getirilir. Bu hacmin sınırları katı modeldir (wireframe), içindeki kayacı temsilen dikdörtgenler prizmalarıya doldurarak blok model elde ederiz. Her bir prizmaya atayacağımız verilerle blok modeli renklendirip, neresinde hangi kalitede cevher var görüntüleyebilir, hesaplamalar yapabiliriz. Katı hacmin içerisindeki her bir prizmanın değerini tahmin edebiliyorsak bunların toplamı olan kaynak miktarını da kestirebiliriz. Yapılan hesapları raporlayıp yatırımcıyı bilgilendirme amacıyla sunabilirsiniz.

  • Modeliniz dijital olarak belirli bir koordinat sistemi üzerinde konumlandığı için dilerseniz model içerisindeki herhangi bir noktada ne kalitede kaç ton cevher elde edebileceğinizi tespit edebilirsiniz.
  • Arama projenizi işletmeye almadan önce yapabileceğiniz bir simülasyon ile giderlerinizi karşılayıp istediğiniz kazancı ve kar marjını getirip getirmeyeceğine karar verebilirsiniz. Ön-fizibilite, fizibilite, ocak ve proses tasarımı, maden ömür (LOM) planı gibi tüm çalışmaların ilk dayanak noktası kaynak modelinizdir.
  • 3 boyutlu ortamda tüm planlamanızı yapıp, haritalama ve yerinde işaretleme araçları (GPS, teodolit, vd.) kullanarak yeraltı veya açık ocak planlarıyla istediğiniz şekilde işletmeye geçebilir, istediğiniz vadede üretiminizi bütçeleyebilir, üretim esnasında karşılaştırma ve kontrol yapabilirsiniz.
  • Jeoteknik, şev ve tünel dayanımı, cevher hazırlama ve metalürji açısından bir çok parametreyi ocak üretimi veya fizibilite çalışmaları öncesi öngörebilmek için modeller üretebilirsiniz.
  • Doğal taş, mermer, endüstriyel hammadde kaynakları ve rezervlerini hesaplamak, kalite ve blok değerleri hakkında en isabetli tahminleri yapabilmek için modelleme yapabilirsiniz.

Aşağıda listelenen güncel makalelerimizde modelleme ve raporlamaya ilişkin detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Hidrotermal Cevherleşme Dinamiği: Mineralizasyonun Kökeni

Kaynak mı, Rezerv mi? Madencilikte Doğru Tanımın Önemi

Maden Kaynak Raporlamada Yapılan Düzenbazlıklar ve Önlemleri

Maden Kaynaklarını Katı Modelleme Yöntemleri “Wireframing”

Sondaj logları ve örnekleme sonuçları ile elde ettiğiniz nümerik (sayısal) veya alfanümerik tüm verileri, jeoistatistik yöntemler kullanarak katı hacmin içindeki blok model bloklarına atayabilir, tonaj, tenör, kalite, kaya kalitesi, vb. rakamsal veya alfanümerik hesaplamalar yapabilirsiniz. Güvenilir şekilde elde ettiğiniz sondaj ve örnekleme verilerinizle;

  • İstediğiniz litolojik kütlenin hacmini (cevher, pasa, hammadde, doğaltaş, vb.),
  • Cevher kütleleri içerisinde istediğiniz element veya minerallerin tenör ve kalite oranlarını
  • Bölgesel litoloji sınırlarını,
  • Maden üretim verimliliğini,
  • Jeometalürjik verimlilik kontrolünü,
  • Cevher kütlesi ve etrafındaki faylanmalar ve ezik zonları potansiyelini,
  • Doğal taş kalitesini, kırıklılık ve blok elde etme potansiyelini,
  • Jeoteknik özellikleri, kayaç dayanımını,
  • Yapısal jeoloji ve jeoteknik risk potansiyelini,
 

ve benzeri bir çok konuda veriyi modelleyerip gerçeğe en yakın tahminleri yürüterek hedeflerinize ulaşabilirsiniz.

Güvenilir veri, itibarlı rapor demektir. Arama faaliyetlerinde veri üretirken kalite kontrol ve standartları gözetmek katı disiplin ve titizlik gerektirir.

Ruhsat sahanızda tespit ettiğiniz cevherleşme veya işletmeniz özelindeki bir konuda model elde etmek istediğinizde,

  • Yapılan sondajlara ait en güncel ve hatasız kayıtlar, yani sondaj logu ve loga işlenmiş örnek sonuçları verileri,
  • Sahada yaptığınız hat / çukur / kanal örneklemesi gibi sistematik numuneleme verileri,
  • Ve yüzeyin, topoğrafyanın dijital bölge modeli (DTM, halihazır), en basit şekilde modelleme için temel teşkil eder.

Proje geçmişinde üretim yapılmışsa,

  • Açık işletme üretiminde kullanılan şev ve kat haritaları,
  • Yeraltı ayna haritaları (Yeraltı jeolojik ayna haritaları),
  • Açık işletme veya yeraltı tenör kontrol kayıtları,
  • Açık işletme veya yeraltında üretilen bölümlere ait üretim, halihazır veya ofset haritaları,
 

Eğer mümkünse bunlara ek olarak,

  • Sondajlara ait karot kasası fotoğrafları,
  • Sahada yapılmış en güncel yüzey jeoloji, yapısal ve alterasyon haritaları,
  • Projede jeofizik yöntemler uygulandıysa elde edilen sonuçlarla renklendirilerek oluşturulmuş yüzey veya kesitler, 
  • İşletmeniz özelinde koordinatlarıyla tuttuğunuz yapısal, jeometalürjik, veya diğer veriler,
  • Kısacası tüm arama faaliyetleri boyunca koordinatlarını bildiğiniz veriler dikkate alınırsa elde edilen model gerçeğe yaklaşacaktır.
 

Tüm bu hususlar dikkate alınarak başa dönülürse, birden çok çalışanın olduğu bir projede veri tabanı oluşturmak ve güvenilir bir şekilde bu bilgi yığınını büyütmek bir kültür gerektiriyor. Şirket olarak başta belirleyeceğiniz strateji doğrultusunda veri edinme kriterlerinizi ve kalite kontrol / kalite güvencesi (QA/QC) protokollerini oluşturmanız ve bu şekilde devam etmeniz gerekir. Bu protokoller ilan edeceğiniz bilgi veya oluşturulacak raporların itibar düzeyini belirleyecektir. Başta belirlediğiniz protokoller, talep ettiğiniz güvenilir veri sunma veya raporlama (JORC raporu, UMREK, NI 43-101, vb.) kriterlerine uygun değilse bu eksiklikleri gidermek için zaman ve maddi kayıplarınız söz konusu olacaktır. Bu sebeple arama projesine hedefleriniz doğrultusunda net bir temel oluşturarak başlamanız önerilir.

İçini bloklarla döşediğiniz katı modelde, her bir blok için atayacağınız kalite/tenör değerini belirlemek amacıyla mineral yerleşiminin nasıl gerçekleştiğinin çözümlenmesi gerekir. Bu çözümlemeyle uyumlu en uygun yönde ve fonksiyonla uzaysal analiz yapılarak istatistiksel yöntemler tercih edilip uygulanırsa, gerçeğe en yakın model oluşturulabilir. Amaç gerçeği simüle etmek olduğunda, katı modelleme (wireframing – tel kafes) sınırları belirlerken, jeoistatistik ise bu sınırların içerisindeki değişimi kestirmemizi sağlar. Bu da 5–10 cm çapındaki sondaj karotlarıyla farklı kotlarda kilometrekarelerce alanda cevherleşmeye dair tahminler yapmamızı mümkün kılar.

Cevherleşme kökeninin iyi kavranmış ve konseptlere oturtulmuş olması, doğru bir tahmin (kestirim) için önem taşır. Bilgisayar programları genellikle “Ordinary Kriging” ve IPD (IDW) enterpolasyon yöntemlerini gömülü olarak bünyelerinde barındırır. Kriging yönteminde uzaysal farklı yönlerde varyogramın belirlenmesi yine jeolog yorumuna dayanır. Bunlara ek olarak, doğadakine en yakın değerleri elde edebilmek için cevherleşme kökenine hâkimseniz anizotropiyi jeoistatistiksel formüllerinize dahil edebilirsiniz. Sonuç olarak jeoistatistik, formüller ve hesaplamalar bir yana koyalım; jeologun ortaya koyduğu cevherleşme konsepti tüm sürecin temelini oluşturur, jeoistatistik ile bu konseptin gerçeğe yaklaştırılması sağlanır.

Maden kaynakları ve madencilik projeleri hakkında, yetkin kişiler tarafından oluşturulmuş, şeffaf ve  ilgili konuda kapsamlı raporlar güvenilirdir.

Madencilik dünyasında subjektif yorumları ortadan kaldırarak objektif veriye dayalı bir değerlendirme yapılmasını sağlayan JORC veya benzeri standartlara (UMREK, NI 43-101, PERC vb.) uygun raporlar güvenilir kabul edilir. Bu raporlar, ilgili ulusal otoritelerin belirlediği kriterleri karşılayan yetkin kişiler tarafından imzalanmış olmak zorundadır.

CRIRSCO (International Reporting Standards Committee) çatısı altında toplanan ve birbirleriyle büyük oranda uyumlu olan en yaygın standartlar şunlardır:

  • JORC (Avustralya): Sistemin öncüsü ve küresel çapta en yaygın kabul gören “altın standart”ıdır; raporlamada şeffaflık ve yetkinlik disiplininin temel referans noktasıdır.
  • NI 43-101 (Kanada): JORC’un en güçlü muadili olarak bilinen bu kod, özellikle Kanada borsalarında (TSX) işlem gören maden şirketleri için yasal bir zorunluluktur ve teknik denetim süreçlerindeki katı kurallarıyla tanınır.
  • UMREK (Türkiye): Türkiye’nin uluslararası sisteme tam entegre yerel standardıdır. JORC ile aynı teknik ağırlığa sahip olup, Türkiye’deki maden projelerinin küresel finansmana erişebilmesi için gerekli olan uluslararası pasaport niteliğindedir.
  • PERC (Avrupa): Avrupa pazarlarında ve menkul kıymet borsalarında geçerli olan, kıtanın yasal mevzuatıyla uyumlu hale getirilmiş raporlama standardıdır.
  • SAMREC (Güney Afrika): Madencilikte çok köklü bir geçmişe sahip olan Güney Afrika’nın, derin ve karmaşık yatakların raporlanmasında uzmanlaşmış disiplinli kodudur.
  • SME (ABD): ABD menşeli bu standart, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki maden kaynaklarının borsa ve finans dünyasının (SEC) beklentilerine uygun şekilde raporlanmasını sağlar.
  • CBRR (Brezilya): Latin Amerika’nın maden devlerinden Brezilya’nın CRIRSCO uyumlu standardıdır; bölgedeki demir cevheri ve değerli metal projeleri için kritik öneme sahiptir.
  • KAZRC (Kazakistan): Orta Asya’nın madencilik merkezlerinden Kazakistan’ın, eski Sovyet sisteminden uluslararası raporlama standartlarına geçişini temsil eden modern kodudur.
  • MPIGM (Moğolistan): Bakır ve kömür gibi devasa kaynaklara sahip olan Moğolistan’ın, yabancı yatırımcıları çekmek amacıyla geliştirdiği CRIRSCO uyumlu raporlama sistemidir.
  • CHILEAN CODE (Şili): Dünyanın en büyük bakır üreticisi olan Şili’nin, uluslararası yatırım standartlarına uygun olarak oluşturduğu maden raporlama standardıdır.
  • NAEN (Rusya): Rusya’nın geleneksel rezerv sınıflandırma sistemini uluslararası CRIRSCO ilkeleriyle uyumlu hale getiren raporlama kodudur.

 

Bu yapıdaki tüm kodlar, JORC ile aynı “Kaynak” (Resource) ve “Rezerv” (Reserve) sınıflandırma mantığını kullanır. Bir maden sahası için hazırlanan UMREK raporu, Avustralya’daki bir yatırımcı veya Kanada’daki bir banka tarafından JORC veya NI 43-101 ile aynı güven seviyesinde okunabilir. Aralarındaki fark içerikten ziyade, raporun hangi ülkenin yasal ve finansal mevzuatına (borsasına) sunulacağıyla ilgilidir.

Teknik içeriğe sahip bu raporları okurken kimi zaman madencilik profesyonelleri bile zorlanmaktadır. Ruhsat alım-satım kararı öncesinde raporları değerlendirirken danışmanlık alınması önerilir.

Şirketinizin borsaya kotasyonu planlarınız arasındaysa veya hali hazırda halka arzınız varsa, kamuyu aydınlatmanız söz konusu olduğunda ilgili kurum yönetmeliği gereği belirli düzenlemelere tabi olabilirsiniz. Sunacağınız verilerin yanıltıcı olmadığının bir garantisi olarak verilerinizi elde etme yollarınızın ve raporlayan kişi ve kurumların belirli standartları sağlaması gerekliliği doğabilir. Şeffaflık, tüm bilginin tutartlılığı ve alanında uzmanlık ilkeleri baz alınarak, kaynaklarınızın ve üretimlerinizin denetime ve yaptırıma tabi, konusunda yeterliliği sağlayan tarafsız uzmanlarca periyodik olarak raporlanması gerekebilir. Bu raporlama birden çok disiplinde itibarlı organizasyonlara kaydı olan konuyla ilgili alanlarda yetkin kişilerin imzasını gerektirecektir. Raporda kaynak ve üretim konu başlıkları altında modeliniz üzerinden hesaplanacak verilerin kullanılacağını, cevher modelinizin oluşturulması için arama safhalarından başlayarak maden üretim sürecinin tümünde QA/QC unsurlarına asgari uygunluğun sağlanması gerektiğini unutmayınız. Özet olarak son ürün olan rapora ulaşmak için zincirleme bir çok yer bilimleri adımında kontrol ve güvence standartlarının gerekliliği ortaya çıkacaktır.

Borsa ve halka arz ile bir alakanız olmasa da üstteki not ile belirtilen denetim ve standartları baştan beri uygulamanız, madencilik yatırımınızı ve kararlarınızı pozitif etkileyecektir. Maden projesi alım-satım aşamalarında bu standartlarla elde edilmiş veri ve oluşturulmuş raporlara itibar piyasa genelinde en üst seviyededir.

Şirketinizin halka arz konuları ve gereklilikleri ile alakalı tüm detaylı bilgi için yatırım danışmanınıza ulaşınız.

GMRTC olarak sizin için,

  • Mevcut sondaj ve örnekleme verilerinizi alıp (online/yerinde), kaynak modelinizi oluşturup, kaynak miktarınızı raporlayabiliriz,
  • Maden kaynağı veya rezerviniz için JORC raporu hazırlayabiliriz.
  • JORC raporu veya güvenilir model oluşturabilmek için eksiklikleri belirleyip düzeltme planlayabiliriz, 
  • Ruhsatınız için kapsamlı bağımsız teknik değerlendirme raporu düzenleyebiliriz.
  • Mevcut modelinizi kontrol edip, deneyimimizle gerçeğe en yakın ve tutarlı hale getirebiliriz,
  • Kaynak model ve üretim tutarlılığı sorunlarında işletmenizde incelemeler yapıp çözümler geliştirebiliriz,
  • Alım-satım öncesi size sunulan proje, model veya raporları değerlendirebiliriz.
  • İşletmeniz özelinde maden planlamasında kullanılabilir jeoteknik modelleme yapabiliriz,
  • İşletmeniz özelinde proses için metalürjik modelleme ile verim artırmaya katkı sağlayabiliriz.
  • Modelleme ve raporlama ihtiyaçlarınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
 

Tüm madencilik ve jeoloji eğitimlerimizden haberdar olmak için web sitemizi ve sosyal medya hesaplarımızı takip edin.

Projeleriniz veya işletmeniz kapsamında, şirket personeliniz için toplu eğitim taleplerinizde bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İhtiyaçlarınıza özel, dış denetim (arama-üretim-modelleme-raporlama-kurumsal madencilik), yatırım başlangıcı ve sürekli danışmanlık için iletişim kanallarımızı kullanarak teklif alabilirsiniz.